วันที่ 20 สิงหาคม 2560

ช่างเครื่องดินเผา

นิยามอาชีพ
          ทำงานทั้งหมดหรือบางอย่างเกี่ยวกับการขึ้นรูปเครื่องดินเผา : เตรียมวัตถุดิบสำหรับทำเนื้อดินปั้นและผสมน้ำเคลือบขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ด้วยกรรมวิธีต่างๆ เช่น การขึ้นรูปด้วยมือ การขึ้นรูปด้วยแป้นหมุน ขึ้นรูปด้วยวิธีจิกเกอร์ริง
จอยรีอิง ขึ้นรูปด้วยการหล่อสลิป ขึ้นรูปด้วยวิธีอัด และสร้างแบบพิมพ์ด้วยปูนพลาสเตอร์ เป็นต้น ตกแต่งผลิตภัณฑ์ให้มีความสวยงาม โดยตกแต่งสีเคลือบหรือตกแต่งด้วยดินสี

ลักษณะของงานที่ทำ
          เครื่องดินเผา (Pottery) รวมอยู่ในความหมายของเซรามิก (Ceramic) ซึ่งหมายถึงผลิตภัณฑ์และกรรมวิธีการผลิตที่ต้องผ่านการเผาด้วยอุณหภูมิสูง หรือผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนประกอบการผลิตที่ได้จากวัตถุดิบตามธรรมชาติบนเปลือกโลก โดยใช้ความรู้ทางด้านศิลปะและวิทยาศาสตร์ในการผลิต ส่วนประกอบสำคัญที่จำเป็นคือวัสดุประเภทอนินทรีย์และอโลหะ คือ หิน ดิน ทราย แร่ต่างๆ อันได้แก่ เครื่องดินเผาที่ใช้ในชีวิตประจำวัน (Earthen Ware) และแบบเซรามิกซึ่งปั้นด้วยดินแล้วนำไปเผาเคลือบ ที่อุณหภูมิประมาณ 1,300 – 1,400 องศาเซลเซียส (เพื่อใช้ทำวัตถุทนไฟทนความร้อนวัสดุก่อสร้างกระดูกเทียม ฟันเทียม ฯลฯ)
          ขั้นตอนการผลิตเครื่องดินเผา (Pottery) หรือเครื่องดินเผาแบบใช้ในชีวิตประจำวัน (Earthen ware) มีดังนี้
 1. ออกแบบผลิตภัณฑ์ ที่ต้องการปั้นด้วยตัวเอง หรืออาจมีแบบตามวัตถุประสงค์ในการใช้สอย
 2. การเตรียมวัสดุในการปั้น คือเตรียมดิน อาจเป็นดินขาว (Kaolin) ดินเหนียว (Ball Clay) ดินทนไฟ (Fire Clay) ในอัตราส่วนที่กำหนด ผสมกับทรายและหิน ตามสูตรที่ต้องการ นวดให้เข้ากันแล้วเก็บไว้ในที่ชื้น
ซึ่งคลุมด้วยพลาสติก
 3. การนวดดิน นำดินที่เตรียมไว้มานวดอีกครั้งเพื่อไล่ฟองอากาศออก จนมวลดินแน่นเนียน
 4. การขึ้นรูป อาจขึ้นด้วยวิธีอิสระ ด้วยวิธีขดกลึงเป็นเส้นยาว หรือวิธีแผ่นคลึงด้วยแผ่นไม้ให้เป็นแผ่นบางๆ หรือวิธีหล่อโดยใช้น้ำดินข้นเทลงในแบบพิมพ์ วิธีขึ้นรูปด้วยแป้นหมุน (ชนิดนั่งขึ้นรูป ชนิดแกนของแป้นหมุนฝังดิน ชนิดยืนขึ้นรูป ชนิดมอเตอร์ไฟฟ้า) หรือวิธีกดแบบพิมพ์ลงบนแป้นหมุน จิกเกอร์ริง จอยรีอิง หลังจากนั้น นำดินที่ปั้นไว้ออกผึ่งแดดให้หมาด แล้วเอาขึ้นแป้นหมุนอีกครั้งขูดส่วนที่ไม่ต้องการออก
 5. การตกแต่งลวดลาย โดยการขูด เขียนเป็นเส้น เขียนทาด้วยน้ำดินข้น แกะลาย ปั้นนูน หรือปั้นแปะ แต่งเคลือบสี เขียนขี้ผึ้งละลายลงบนส่วนที่ไม่ต้องการให้น้ำเคลือบติด เขียนด้วยออกไซด์สีต่างๆ
 6. การผึ่งดินที่ปั้นสำเร็จและตกแต่งลวดลายตามต้องการแล้วมาผึ่งให้แห้งสนิทในตู้ผึ่งดิน 4 – 5 วัน และ
นำไปเผาในขั้นตอนต่อไป
 7. การเผา โดยปกติจะเผา 2 ครั้ง คือ
  เผาครั้งที่ 1 ในอุณหภูมิ 800 องศาเซลเซียส เพื่อให้ดินสุกและตรวจดูสภาพว่าเรียบร้อยหรือไม่ ซึ่งอาจใช้เวลา 4 – 6 ชั่วโมง ถ้าหนามากอาจ ใช้เวลา 12 ชั่วโมง 
          เผาครั้งที่ 2 คือเผาเคลือบ โดยต้องทำความสะอาดก่อนทาน้ำยาเคลือบใส หรือน้ำเคลือบขุ่น และหรือเคลือบสี เตาที่ใช้เผาแบบเตาอุโมงค์ประมาณ 1 ฟุต สามารถบรรจุเครื่องปั้นดินเผาได้จำนวนหลายร้อยชิ้น โดยใช้ฟืนหรือก๊าซเป็นเชื้อเพลิง
          ในกรณีที่ผู้ประกอบอาชีพอิสระ ผลิตเครื่องดินเผาจำนวนไม่มากชิ้น และถ้าขนาดไม่ใหญ่มากนัก อาจจะใช้เตาไฟฟ้าที่ใช้ความร้อนสูงถึง 1,300 องศาเซลเซียสได้ เตาขนาดใหญ่ราคาประมาณหนึ่งแสนบาท เตาขนาดเล็กราคาประมาณห้าหมื่นบาท

สภาพการจ้างงาน
          ในตลาดแรงงานทั่วไปอาจได้รับค่าจ้างเป็นรายวัน หรือรายเดือนตามปริมาณชิ้นงานที่ผู้ประกอบอาชีพนี้ สามารถผลิตได้แน่นอน ซึ่งแตกต่างกันตามประเภทของกิจการ ถ้าเป็นโรงงานขนาดใหญ่ผลิตงานโดยใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ อาจได้รับค่าจ้างเดือนละ 6,000 – 7,000 บาท ขึ้นไป 
          สำหรับผู้ประกอบอาชีพอิสระ ควรสร้างผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างจากตลาดทั่วไป หรือผลิตงานในแนวศิลปะที่สามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน หรือใช้ในการตกแต่งทั้งภายในและภายนอกอาคาร เช่น การตกแต่งสวน ห้องต่างๆ ในบ้านเรือน หรือผลิตงานที่มีชิ้นเดียว หรือชุดเดียว ขายให้กับลูกค้าเฉพาะกลุ่ม อาจมีรายได้ดีและสามารถขายผลงานเป็นชิ้น หรือเป็นชุด ตั้งแต่ราคาประมาณชิ้นละ 1,000 บาท หรืออาจถึงหนึ่งแสนบาท ซึ่งขึ้นอยู่วัตถุดิบ เวลา และจุดประสงค์ในการผลิต

สภาพการทำงาน
          ผู้ที่ปฏิบัติงานในโรงงาน จะทำงานสัปดาห์ละ 6 วัน วันละ 8 ชั่วโมง ใช้สมาธิสูงในการทำงานปั้น ซึ่งอาจยืนหรือนั่งเป็นเวลานาน หากทำงานแบบอุตสาหกรรมครอบครัว ชั่วโมงการทำงานอาจสั้นหรือนานกว่าระบบโรงงาน ส่วนผู้ประกอบอาชีพอิสระสามารถผลิตงานเป็นช่วงๆ ภายใต้กำหนดเวลาที่ลูกค้าต้องการ อาจปฏิบัติงานในเวลาที่แตกต่างจากแบบอุตสาหกรรม คือทำงานในช่วงเวลาที่ต้องการ ซึ่งอาจทำต่อเนื่องไปจนถึงช่วงกลางคืน และอาจมีการเดินทางไปแสดงผลงาน หาประสบการณ์ทั้งในประเทศ และต่างประเทศ เป็นระยะเวลานานประมาณ 2 – 6 เดือน
          สถานที่ปฏิบัติงาน จะมีโรงปั้น ห้องเคลือบ และโรงเผาที่แยกกันเป็นสัดส่วน

คุณสมบัติผู้ประกอบอาชีพ
 1. ไม่จำกัดวุฒิด้านการศึกษา สนใจและรักที่จะประกอบอาชีพนี้
 2. มีความคิดสร้างสรรค์ มีพื้นฐานด้านการออกแบบ
 3. มีจินตนาการสูง
 4. มีความขยันอดทน มีระเบียบวินัย และสามารถบริหารเวลาการทำงานได้อย่างเป็นระบบ
 5. มีความรู้เรื่องการตลาด หัตถกรรมชุมชน เครื่องดินเผา เซรามิก
 6. มีความขวนขวายสนใจที่จะเรียนรู้ศึกษาเรื่องวัตถุดิบ (ดิน) สารเคลือบ เทคนิคการขึ้นรูป เทคนิคการปั้น และการเผา
 7. มีความรู้ในการทำงบประมาณต้นทุนค่าใช้จ่าย
 8. มีมนุษยสัมพันธ์ดี มีทัศนคติที่ดี และทำงานเป็นทีมได้

ผู้ที่สนใจในอาชีพนี้ ควรเตรียมความพร้อมดังนี้
          ควรศึกษาหาความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับอาชีพ หาข้อมูลความรู้เพิ่มเติม เข้าอบรมหลักสูตรการขึ้นรูปและเผา จากหน่วยงานส่งเสริมของรัฐ สถาบันอุดมศึกษา หน่วยงานเอกชนต่างๆ ศึกษาเครื่องดินเผาต่างๆ จากการขอเข้าเยี่ยมชมโรงงานเครื่องดินเผาและเซรามิกที่มีเอกลักษณ์ของชุมชน ศึกษาเรื่องต้นทุนการผลิต การตลาด สถานที่จัดจำหน่าย และลูกค้ากลุ่มเป้าหมาย


โอกาสในการมีงานทำ
          ก่อนเข้าสู่การประกอบอาชีพนี้ ควรศึกษาการตลาดและแนวโน้มการเติบโตของอุตสาหกรรมนี้อย่างจริงจัง เพราะอาชีพดังกล่าวจำเป็นต้องใช้แรงงานที่มีทักษะและฝีมือเฉพาะตัว ถ้าอยู่ในกระบวนการผลิตในโรงงาน ควรพัฒนาทักษะการขึ้นรูป การปั้น การเคลือบ การเผา ให้มีลักษณะเฉพาะตัวเอง และสามารถที่จะประกอบอาชีพอิสระได้เมื่อมีเงินทุน ควรพัฒนารูปแบบ การเขียนลายและระบายสี การเคลือบ และการเผา หรืออาจก้าวไปสู่การผลิตแบบเซรามิกเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ผลิตภัณฑ์ และเป็นการเพิ่มช่องทางในการทำธุรกิจให้หลากหลายมากขึ้น
   
โอกาสความก้าวหน้าในอาชีพ
          ถ้าผู้ประกอบอาชีพนี้ ถ้ามีพื้นฐานความรู้หรือภูมิปัญญาจากอาชีพอื่น เช่น นักออกแบบผลิตภัณฑ์ มัณฑนากร ประติมากรรม ก็จะได้เปรียบในการพัฒนาการผลิต และการออกแบบ จนสามารถรับเป็นผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์ให้โรงงานอุตสาหกรรมใหญ่ๆ ได้

อาชีพที่เกี่ยวเนื่อง
          ครูสอนการทำเครื่องดินเผา ผู้ผลิตเครื่องประดับและของที่ระลึก ผู้ผลิตงานศิลป์ประดับบ้านอาคาร เปิดแกลลอรี่แสดงสินค้าเครื่องดินเผา ผู้ผลิตสารเคลือบส่งขายโรงงาน ผู้ประกอบกิจการ เป็นที่ปรึกษาโรงงาน ที่ปรึกษามัณฑนากร และนักจัดสวน

แหล่งข้อมูลอื่นๆ
กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม www.dip.go.th
กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน กระทรวงแรงงาน www.dsd.go.th
ศูนย์วิจัยและพัฒนาอุตสาหกรรมเซรามิก กรมวิทยาศาสตร์บริการ www.ceramic.dss.or.th
ทบวงมหาวิทยาลัย www.inter.mua.go.th, www.mua.go

เนื้อหาดีดีจาก  กรมการจัดหางาน

abac